İletişim

2009-11-11 01:21:00

İLETİŞİM NEDİR?

İletişim günümüzün en  popüler yönetsel terimidir. Aslında iletişim, sadece psikolojinin konusu değildir. Elektrik, elektronik, bilgisayar, mühendisliğinden biyolojiye, antropolojiden siyaset bilimine kadar pek ,çok alanda iletişimin yeri ve önemi vardır. Fakat bu bölümde iletişim yalnızca psikoloji kapsamında ele alınacaktır.

Biz insanlar ancak başka insanlarla bağlantılarımız  içinde yaşayabilir ve gelişebiliriz. Hiçbir insan tek başına değildir. Var olmak iletişim içinde olmak demektir. Bu bölümde iletişimin çeşitli tanımları ve iletişim türleri üzerinde duracağız.

Genel olarak iletişim, bireyler, kümeler ve toplumlar arasında söz,yazı, görüntü, el, kol hareketleri vb. simgeler aracılığıyla düşünce ve duyguların karşılıklı iletilmesini sağlayan bir etkileşim sürecidir.

Altıntaş’a(1991) göre iletişim, Latince bir kelime olan communicate fiilinden gelmektedir. Anlamı ortak kılmadır. İletişim iki birim arsında birbirine ilişkin mesaj alışverişidir. Altıntaşın bu tanımında açıklanması gereken dört kavram vardır.

1-Birim : Birbiriyle karşılıklı mesaj alışverişi yapan insan, hayvan, ya da makinenin her birine “iletişim birimi “ adı verilir. Birim, kaynak birim ve hedef birim olmak üzere ikiye ayrılır. Kaynak birim mesajın oluştuğu birimdir. Hedef birim ise mesajın gönderildiği birimdir.

            2-Birbiri ile ilişkili olma: Mesaj alışverişinde sadece iki yönlülük yetmez. Alınan ve verilen mesajların birbiri ile ilişkili olması gerekir.

3-Mesaj: Kaynak birimdeki içeriğin bir seçim sürecinden geçirilerek ifade edilmesidir.

            4-Alışveriş: İletişim iki yönlü bir süreçtir. İletişimde hem veriş hem de alış vardır. Sadece veriş söz konusu ise iletimden söz edilebilir. Kaynak birimin gönderdiği mesaja karşılık hedef birimin verdiği(cevap mesaja)  “geri iletim” denir.   Tek yönlü bilgi iletimine “enformasyon” denir. Bu ayrımı dikkate alırsak  insanlar arasındaki her konuşmayı iletişim kabul edemeyeceğimizi düşünebiliriz. Örneğin Anababalar ya da amirler, çocuklarına/memurlarına sadece birtakım emirler verip, onların bu emirler karşısındaki tepkileriyle ilgilenmezlerse bu tavırlarını “iletişim” değil,  “enformasyon”, yani tek yönlü bilgi iletimi kabul etmek, pek de yanlış olmasa gerek.(Üstün,1994:20)

            İletişimi örgüt ve sınıf kavramları ile birlikte düşünürsek şu şekilde tanılamalar yapabiliriz.

            İletişimin o denli çok tanımı yapılmaktadır ki, bunları bütünüyle değil incelemek, saymak bile pek mümkün gözükmemektedir(Açıkalın, 1994:39 ). Sınıf ortamında ise, öğrencilerin duygu ve düşüncelerini etkileyen, değiştiren veya buna imkan sağlayan eylemlerin tamamını iletişim kapsamında düşünmek mümkündür.

            Örgüt kavramı kuramsal açıdan bir iletişim ağı olarak da tanımlanabilmektedir(Kaya, 1994:107). Gerçekten de iletişim sürecinin olmadığı bir örgütü, tüm yaşamsal fonksiyonlarını kaybetmiş, koma halindeki bir insana benzetmek yanlış olmasa gerek. Örgüt ortamında iletişim formal ve informal olmak üzere iki şekilde işler. Formal iletişim yapısal açıdan emir, bilgi ve kararların çift yönlü akımıdır. İnformal  iletişim ise, örgüt üyelerinin kendi aralarındaki kişisel ve sosyal ilişkilerine dayanır(Bursalıoğlu, 1991b:114;Aydın,1989:148). Etkileşimin örgüt yararına gerçekleştirilmesi yönetenlerin başarıları için büyük bir önem taşımaktadır.

            Sınıfın bir örgüt, öğretmenin de sınıf yaşamını düzenleyen bir yönetici olarak ele alındığında, bu birimde de iletişim  kavramını öncelikle örgütsel açıdan incelemek gerekmektedir. Geniş anlamda iletişim süreci, öğrenci davranışlarını değiştirmek, sınıfta bir iletişim düzeni ve ağı kurmak,öğrenciler ve gruplar arası ilişkileri geliştirmek, sorumlulukları yerine getirmek ve sınıfta etkili bir koordinasyon sağlamak amaçlarıyla kullanılır. Yapı ve iklim özellikleri nedeniyle sınıf yaşamında informal iletişim formal iletişimden daha önemli bir rol oynar. Karşılıklı güvenin, anlayışın ve inancın olduğu bir sınıfta iletişim sorunları oldukça azalır. Sağlıklı bir sınıf ortamında öğrenciler arasında iyi duygular, konuşma özgürlüğü, yapıcı tutumlar ve başarı duygusu olmalıdır. Öğretmenin, sınıf yönetiminde etkili olabilmesi için bu informal ilişkilerin önemini dikkate alarak iletişim konusunda kendisini iyi yetiştirmesi gerekir.

 

 

İLETİŞİM ÇEŞİTLERİ

Psikolojik kapsamında çeşitli iletişim sınıflamaları vardır. Yaygın olarak kullanılan sınıflamalardan birisini iletişim dört ana gruba ayrılır.

                        1-Kişi içi iletişim(intrapersonal)           

                        2-Kişilerarası iletişim(interpersonal)

                        3-Örgüt içi iletişim(organizational)

                        4-Kitle iletişimi( mass media)

 

1.Kişi İçi İletişim

Bir bireyin düşünmesini, duygulanmasını, kişisel ihtiyaçlarının farkına varmasını, iç gözlem yapmasını, rüya görerek kendi içinden mesaj almasını ya da kendine sorular sorarak bunlara cevaplar üretmesini bir iç iletişim sayabiliriz. Karşı karşıya gelen iki insan arasında gerçekleşen iletişimin benzeri, tek bir insanın içinde de gerçekleşmektedir. İnsanlar, kendi içlerinde birtakım mesajlar üreterek ve bunları yorumlayarak kişi içi iletişimde bulunurlar.

İnsanın çevresi ile kuracağı iletişim, kendi içinde başlar. Kişilerarası iletişim sürecindeki bir insan, kısa sürelerle hem bilgi kaynağı, hem de alıcı olmaktadır. Bilgi kaynağı olduğunda bilgi üretmeye,hedef olduğunda ise gelen bilgileri yorumlamaya çalışan bu kişi, her iki durumda da iç iletişimi gerçekleştirmek zorundadır.

2. Kişilerarası İşetişim

Genel bir tanımlamayla, kaynağını ve hedefini insanların insanların oluşturduğu iletişimlere “kişilerarası iletişim” denir. Karşılıklı iletişimde bulunan kişiler, bilgi/sembol üreterek  bunları birbirlerine aktararak ve yorumlayarak iletişimi sürdürürler. Hem alıcı hem de gönderici birer insan ise, bu iletişim birimine sosyal iletişim denir. Sosyal iletişimde gönderici ve alıcı arasında, zaman ve mekan birliği bulunması şart değildir. Örneğin, bir salonda konferans verilmesi ya da yıllar önce yaşamış bir yazarın eserlerini insanların bugün okuması sosyal iletişimdir. Gönderici v e alıcı arasında zaman ve mekan birliğinin bulunması durumunda ise, “sosyal etkileşim” adı verilir. “Sosyal etkileşim” olarak adlandırılan davranış şekline “kişilerarası iletişim” denir.

Tubbs ve Moss(1974) , bir iletişimin, “kişilerarası iletişim” sayılabilmesi için ölçütler.

        a)Kişilerarası iletişime katılanlar, belli bir yakınlık içinde yüz yüze olmalıdırlar.

        b)Katılımcılar arasında tek yönlü değil karşılıklı mesaj alışverişi  olmalıdır.

        c)Sözkonusu mesajlar sözlü(verbal) ve sözsüz(nonverbal) nitelikli olmalıdır; bu iki tür mesaj dışındaki mesajların kullanıldığı iletişimler, örneğin yazışmalar kişilerarası iletişim sayılmaz.

        Yapılan çok sayıdaki tanımın  buluştuğu ortak nokta, “kişilerarası iletişimin, psikolojik nitelikli bir bilgi alışverişi” olduğu yolundadır(cappelle, 1987). Söz konusu tanımların bir çoğunda,kişlerarası iletişime katılanların, “kendi adlarına” iletişim kurmaları şartı aranır. Yani kişilerin bir takım rollere bürünerek ya da sosyal ve kültürel kalıplara girerek sürdürdükleri iletişimler, kişilerarası iletişim tanımının  dışında bırakılır. Buna göre,bir nüfus sayım memuru ile vatandaş arasında, ya da “geç” işareti veren bir trafik polisi ile sürücü arasında, kişiler arası iletişim değil sosyal iletişim vardır. Çünkü sayım memurunun ve trafik polisinin başlattığı iletişim, kişisel ve psikolojik değildir. Fakat  insanlar arasındaki bir iletişimde, neyin psikolojik olduğunu, neyin psikolojik olmadığını belirlemek oldukça güçtür. Sosyal iletişimler rahatlıkla psikolojik iletişime dönüşebilirler. Mesela bir sayım memuru, bir vatandaşın yaşını sorarsa, vatandaş bu sorudan rahatsızlık duyarsa, onun rahatsızlığını farkeden memur ise elinde olmadan gülümserse, bu iki kişi arasındaki iletişim artık, kişilerarası iletişime dönüşmüş demektir.

            Yukarıdaki örneklerde de görüldüğü üzere kişilerarası iletişimin kesin bir tanımını yapmak ve bu iletişimin şeklini diğer iletişim türlerinden kesin çizgilerle ayırmak oldukça zordur. Bu yüzden tanımı geniş tutarak, kapsamı ve sürdürülüş biçimi ne olursa olsun, kişiler arasında gerçekleşen iletişimlere “kişilerarası iletişim” diyebiliriz. Yüz yüze olan bütün iletişimler, bu arada mektupla ya da telefonla yapılan haberleşmeler ise “kişilerarası iletişim” sayılabilir.

Kişilerarası iletişimin, kendi içinde nasıl sınıflanacağı yolunda, yerli ve yabancı kaynaklarda çeşitli görüşler ortaya konmuştur. Mevcut sınıflamaları dikkate alan, kapsayıcı bir sınıflama yapmaya çalıştık.

 


 

 

2.1.SÖZLÜ İLETİŞİM

İletişimde Dil ve Dil-Ötesi

                Sözlü iletişimler “dil ve dil-ötesi” olmak üzere iki alt sınıfa ayrılmaktadır. İnsanların karşılıklı konuşmalarını hatta mektuplaşmalarını “dille iletişim”kabul edebiliriz. Dille iletişimde kişiler,ürettikleri bilgileri birbirlerine ileterek anlamlandırırlar. Dil-ötesi iletişim,sesin niteliği ile ilgilidir; ses tonu, sesin hızı,şiddeti, hangi kelimelerin vurgulandığı, duraklamalar ve benzeri özellikler, dil-ötesi iletişim sayılır. Dille iletişimde kişilerin “ne söyledikleri”, dil-ötesi iletişimde ise nasıl söyledikleri önemlidir. Araştırmalar, insanların günlük yaşamda birbirlerinin ne söylediklerinden çok nasıl söylediklerine dikkat ettiklerini göstermektedir(Mehrabian 1968).

            İsteyerek, farkında olarak yaptığımız konuşmalara “niyet edilmiş dil davranışı” adı verilir. Konuşurken dilimizin sürçmesi ise, niyet edilmemiş dil davranışlarına bir örnektir.

2.2.SÖZSÜZ İLETİŞİM

                Sözsüz iletişimde, konuşma ya da yazı olmaksızın insanlar birbirlerine bir takım mesajlar iletirler. Bu iletişim şeklinde, insanların ne söyledikleri değil, ne yaptıkları ön plana çıkar. Sözsüz iletişimi kendi içinde dört gruba ayırabiliriz.

            2.2.1.-Yüz ve Beden: yüzümüzdeki ifade, el ve vücut hareketlerimiz, vücudumuzun duruşu ve göz temasımız, sözsüz iletişimde önemli yer tutar. Sözsüz iletişimde yüzümüzü ve bedenimizi “gönderici” olarak  kullanırız.

            2.2.2.-Bedensel Temas: Sözsüz iletişim yollarından biriside bedensel temastır. Farklı bedensel temaslar kurarak karşımızdakine çeşitli mesajlar vermeye çalışırız. Diğer sözsüz iletişim şekilleri gibi bedensel temasın anlamı kültürden kültüre değişebilir.343

            2.2.3.-Mekan Kullanımı : İnsanlar kendi çevrelerinde oluşturdukları mekanlar yoluyla da iletişimde bulunurlar. Başka insanlara olan uzaklığımızı ayarlayarak onlara uzak ya da yakın durarak, bir takım mesajlar iletiriz.

            2.2.4-Araçlar :Kişilerarası iletişimde mesaj iletmek için başvurduğumuz yollardan birisi de birtakım araçlar kullanmaktır. Rozetler ya da takılar takarak,kokular sürerek,belirli kıyafetlere bürünerek çevremize çeşitli mesajlar iletebiliriz.

            3-Örgüt-İçi İletişim

            Örgütü (organizasyonu ) şöyle tanımlayabiliriz: Örgüt, iş ve işlev bölümü yaparak, bir otorite hiyerarşisi içinde, ortak bir amacı gerçekleştirmek için bir araya gelmiş insanların faaliyetlerinin koordinasyonudur(schein, 1978). Bu tanım, bir örgütte görev alan kişilerin, önceden tanımlanmış bir takım rollere girerek hiyerarşik bir düzen  içinde bu rollerin gereğini yerine getirmeye çalıştıkları anlamına gelmektedir.

            4-Kitle İletişimi

            Birtakım bilgilerin/sembollerin, birtakım hedefler tarafından üretilmesi, geniş insan topluluklarına iletilmesi ve bu insanlar tarafından yorumlanması sürecine “kitle iletişimi” adı verilir. Kitle iletişiminde kaynak ile hedef  arasındaki kanallara ise “kitle iletişim araçları” adı verilir.

622
0
0
Yorum Yaz