SINIF İKLİMİ

SINIF İKLİMİ   Sınıf en basit anlamda ya da tanımla öğretimin gerçekleştiği en çekirdek merkezdir. Okul çatısı altında yer alan sınıflar, öğrenci ve öğretmenin karşı karşıya kaldığı, öğretme ve öğrenme durumlarının gerçekleştiği ortamlar olarak tanımlanabilir. (Çakmak, 2001: 28 )
 
Sınıfa ilişkin olarak yapılan bir takım çalışmalarda değişik tanımlamalar adı altında sınıfta etkili olan durumlar açıklanmaya çalışılmaktadır. Literatürde sınıf iklimi, sınıf çevresi, sınıf atmosferi gibi farklı adlandırmalar altında sınıfta etkili olan sınıf koşullarını açıklamaktadır. (Çakmak, 2001: 28)

Sınıf iklimi, öğrenci ve öğretmen arasındaki etkileşimin oluştuğu bir atmosferdir. Bu atmosferde öğretmene oldukça önemli görevler düşmektedir. Öğretmenler sınıfta inanılmaz derecede meşgul bireylerdir. Öğretmen bu atmosfer içinde çalışmaları düzenli bir şekilde organize etme, tüm sınıfa öğretimi cesaretlendirici kılma, öğretimde dikkati koruyabilecek düzenlemeler yapma ve sınıf içi ilişkilerde duyarlı olma durumundadır. Kısaca sınıf içinde öğretmenin rolleri oldukça detaylıdır. Her öğretmen kendi sınıfının iklimini kendi yaklaşımı içinde, öğrencilere yakınlık ve destek göstererek, öğrenciler arasında gerektiğinde işbirliği ve gerektiğinde rekabeti destekleyerek, öğrencileri aktif kılan birtakım stratejiler içinde bulunarak yaratabilir. Burada öğretmenlerin sınıflarında oluşturdukları sınıf iklimleri arasında doğal olarak farklılıklar görülebilir. Sınıf iklimine açıklık getirmede farklı yaklaşımlardan söz edilebilir. Etkili sınıf ikliminin temel iki boyutu vardır. Bunlar sosyal çevre ve sınıfı düzenlemeye yönelik çevredir. (Borich, 1996: 28)

Sosyal çevre sınıfta geçirilen etkileşim türleri ile, düzenlemeye yönelik çevre ise sınıfın fiziksel yada görsel yönleri ile açıklanmaktadır. (Borich, 1996: ) Burada öğretmenin rolü, derslerin amaçlarına hedeflerine uygun bir şekilde bu çevreleri düzenlemesidir. Bu anlamda önem taşıyan nokta öğretmenin doğru ortamı yaratmada seçici olması ve özen göstermesidir. Etkili bir öğretmende bulunması gereken özelliklerden birisi de uygun bir tarzda, dersin amaçlarını göz önünde bulundurarak çeşitli sınıf iklimleri yaratmaktır. Bu iki temel boyuta dayalı olarak sınıfta üç tür sınıf ikliminden söz edilmektedir:

1.     Rekabetçi (yarışçı)

2.     İşbirlikçi

3.     Bireyci sınıf iklimleri. (Çakmak, 2001: 29)

REKABETÇİ SINIF İKLİMİ

Bu sınıf tipinde öğrencilerin doğru cevaplar için birbirleri ile yarış içinde oldukları, öğretmenin ise onlara doğru cevabı verecek kişi olduğu yolunda bir yaklaşım vardır. Bu anlamda rekabetçi bir sınıf ikliminde öğrencinin sınıfta aktifliğinden çok fazla söz edilmezken, öğretmenin öğretimi düzenlemek, materyalleri sunmak ve öğrencilerin sorulara verdiği cevapları değerlendirmek gibi çok yönlü yetkileri vardır. (Çakmak, 2001: 29)

Sınıf ortamının aşırı yarışmacı bir şekilde düzenlenmesi tercih edilmemelidir. Yarışmacı ortam çoğu zaman üst düzeydeki birkaç öğrenciyi güdüler. Yarışı kazanamayacağını anlayan öğrenciler ise sınıf etkinliklerinden kopar. Bu nedenle sınıfta herkesin değerli sayıldığı bir anlayış sergilenmelidir. (Başar, 1996: 75)

İŞBİRLİKÇİ SINIF İKLİMİ

Öğrenciler, öğretmen tarafından verilmiş bir konuda uğraşı gösterirler, öğretmenin yeri geldiğinde öğrencilere katılması ve sınıftaki konu tartışmalarında düşüncelerini ortaya koyması ve böylelikle sınıftaki tartışma boyutunu daha yüksek düzeylere çıkarması durumları da söz konusudur. Küçük yada büyük gruplar olarak düzenlenen bir sınıfta da uygulanabilen bu iklim türünde öğrencilerin düşüncelerini ortaya koymak ve sınıftaki tartışmalarda konuşmak gibi rolleri vardır. Öğretmenin de bu konu tartışmalarını özendirmek ve öğrencilerin bu tartışmalarda ortaya attıkları görüşlerini düzenlemek gibi rolleri mevcuttur. (Çakmak, 2001: 29)

Sınıfın Takım Haline Getirilmesi

Sınıftaki rollerin, sorumlulukların ve ilişkilerin belirlenmesi gerekir, yani sınıf bir örgüt (takım) haline getirilmelidir. Bunun için sınıfın öncelikle bir bütün olarak takım ruhuna kavuşturulması gerekir. Takım ruhunu kazanan sınıfta işbirliğine dayanan bir kültür gelişir. Sınıfta bulunmak zevkli bir hale gelir. Sınıfın motivasyonu yükselir. Sınıfın bir takım haline gelmesi ile kendiliğinden yönetilmesi kolaylaşır; çünkü sadece öğretmen değil öğrenciler de sınıfın yönetilmesi için çaba harcarlar. Bu anlayış içinde bireyler, sadece kendi sorumluluklarını yerine getirmekle kalmaz, başkalarının da sorumluluklarını yerine getirmelerine yardımcı olurlar. Kaynakların kullanımı etkinleşir, verimlilik yükselir. Ayrıca sınıfta bulunan kişilerin sorunluluklarını daha iyi bir biçimde yerine getirmeleri sağlanır. Görevler ve sorumluluklar daha çok belirginleşir ve bu da bireyler arasındaki çatışmaların azalmasını sağlar. (Erdoğan, 2000: 73)

Sınıfı Takım Haline Getirmek İçin Yapılması Gerekenler

Etkili bir takımın oluşturulabilmesi için sınıfın yönlendirmeye, bilgiye, kaynağa, desteğe ve değerlendirmeye ihtiyacı vardır. Sınıf yöneticisinin sınıfın  takım haline gelmesi için bu ihtiyaçları karşılaması gerekir. (Erdoğan, 2000: 75)

Sınıfı takım haline getirebilmek için ortak yaşama, anlaşılmış konularda beraber çalışma ve yardımlaşma gibi psikolojik temellere dayalı bir birlik kurulmalıdır. Anlaşmazlıklara, kıskançlıklara dayalı bir sınıf yapısıyla ikilikler ve taraflılıklara dayalı gruplar oluşur. Bu gruplar farklı liderler etrafında toplanabilir. Böylece sınıf, uyumlu iş topluluğu olma karakterini yitirir ve gruplar arasında başlayan rekabet ve zıtlıklar tüm sınıfa yayılır. Bu şekilde sınıf, çeşitli geçimsizliklere sahne olur, "toplu çalışma yeri" olma kişiliğini kaybeder. Böyle bir sınıfta öğrenciler istekli olarak çalışamaz duruma gelir. Bu gibi durumlarda öğretmen öğrencilerin ortak iş şartları içinde çalışmalarını sağlamalı, karma gruplar kurmalı ve onlara rehberlik yapmalıdır. (Demirel, 1999: 75 )

Sınıfın örgütsel yapısı öncelikle sınıfta gerçekleştirilen etkinliklere ve bunları yapacak kişilerin özelliklerine uygun bir şekilde oluşturulmalıdır. En genel anlamda bürokratik (merkeziyetçi) ve esnek olmak üzere iki tür hiyerarşik örgütsel yapıdan bahsedilir. Her iki yapı da duruma ve şartlara göre etkili olabilir ve tercih edilebilir. (Erdoğan, 2000: 75)

Sınıfta yer alan kişilerin özerk bir kişiliğe sahip olmalarını ve becerilerinin ileri düzeyde olması durumunda, teknolojinin ve çevrenin daha dinamik ve hızlı değiştiği zamanlarda, sınıfın örgütsel yapısının esnek bir şekilde oluşturulması daha iyi olur. (Erdoğan, 2000: 75)
 
Diğer taraftan sınıfta bulunan kişilerin (öğrenciler) bağımlı bir kişiliğe sahip olmaları ve becerilerinin yetersiz olması durumunda, teknolojinin ve çevrenin daha durağan ve yavaş değiştiği zamanlarda, bürokratik bir örgütsel yapının oluşturulması daha etkili olur. (Erdoğan, 2000: 76)

Sınıfın örgütsel yapısı oluşturulurken yukarıdaki etkenlerin dışında sınıfta bulunan öğrenci sayısı da göz önünde bulundurulmalıdır. (Erdoğan, 2000: 76)

Sınıfın örgütsel yapısı, sınıfın çevresine uyum sağlayacak şekilde kurulmalıdır. Sınıftaki roller iyi belirlenmeli, sorumluluklar iyi dağıtılmalı, değişik etkinliklerin koordine edilebilmesi için yönetim hiyerarşisi olmalı ve sınıfla ilgili politikalar ve kurallar açık olmalıdır. Bütün bu yapısal unsurlar birbiriyle uyum içinde olmalıdır. Aksi takdirde sınıfta sorunlar çıkabilir. (Erdoğan, 2000: 76)

Sınıf içi etkinliklerde verimliliğin yükseltilmesi için iş bölümü yapılmalıdır. Görev tanımları yapılmalı ve yapılacak işler açık bir şekilde belirlenmelidir. Görev ve sorumluluklar yapısının sağlıklı bir biçimde kurulabilmesi için bir görev tablosu hazırlanabilir. (Erdoğan, 2000: 76)

Sınıfta yapılan her işin en iyi şekilde yapılabilmesi için en kestirme yol bulunmalıdır. Yapılan işin değerlendirilmesi için en düşük ve en yüksek düzeyde ne kadar iş yapılacağı önceden belirlenmelidir. Saptanan düzeyden daha yüksek verim elde edebilmek için ödüllendirme olmalı, buna karşılık saptanan düzeyden daha düşük verim elde etmeyi önlemek için çeşitli yaptırımlar konmalıdır. (Erdoğan, 2000: 77)

Sınıfta oluşturulan örgütsel yapının sabit kalması söz konusu değildir. Bu nedenle belli değişmelerin olması durumunda örgütsel yapının yeniden kurulmasına çalışılmaktadır. (Erdoğan, 2000: 77)

BİREYCİ SINIF İKLİMİ

Öğrenciler verilen çalışmaları öğretmen kontrolü altında tamamlar. Burada vurgulanan konu öğrencilerin kendi kendilerine çalışmalarıdır. Bu tür sınıf ikliminde öğrenciler gruplar olarak değil bağımsız olarak otururlar. Bu yaklaşımda öğrencinin rolü yapabileceklerinin en iyisini yapmaya çalışarak çalışmalarını tamamlamak, öğretmenin görevi ise öğrencilerdeki bu çabayı izlemek, kontrolü altında tutmaktır. (Çakmak, 2001: 29)

Bu tür sınıf ikliminin tüm sınıfta, grup ve bireysel sınıf düzenlemelerinde eşit uygulanabilirliğine dikkat edilmelidir. Sınıfta etkili bir iklimin sosyal çevreyle ilgili yönüne bu şekilde açıklık getirirken, sınıfın bir başka önemli boyutu ise sınıf düzenlemeye yönelik çevre olarak belirlenmiştir. (Çakmak, 2001: 29)

SINIF İŞLEMLERİNİ PLANLAMA

Bireysel Çalışma Sürecinde Yapılacak İşlemler

a)    Sunu boyunca öğrenci dikkati; öğrencilerin dersi anlatana bakmaları, yerinde oturmaları ve dikkatlice dersi izlemeleri istenir.

b)    Öğrenci katılımı; öğretmenler, öğrencilerin sorma, tartışmaya katılma ve yardım alma işlemlerini belirlemesinde yer almalıdırlar.

c)     Öğrenciler arasında konuşma; öğrencilerin ders boyunca kendi aralarında konuşmalarına sınırlandırma getirilmelidir. Öğrenciler birbirine yardım etmek isterse, bunun nasıl ve ne zaman yapılacağını açıklamak gerekir. (Celep, 2000: 68)

İşbirlikçi Grup Etkinliklerinde İşlemler

Bazı öğretmenler yoğun olarak çeşitli çalışma gruplarını kullanmaktadır. Bunlar araştırma, kısa ve uzun süreli proje grupları gibi gruplardır. Bunun için grubun çalışma etkinliklerinin belirlenmesi gerekir.

a)    Araç-gereç ve kaynakların kullanımı,

b)    Grupta öğrencinin görevi,

c)     Öğrenci hedefleri ve katılımı ,

Grubun çalışma amacı, öğrencilere söylenmeli ve bunların nasıl yapılacağı, işlerin uyumlu olarak nasıl başarılacağı belirtilmelidir. Bu nedenle, iş analizleri yapılarak gerektiğinde standart formlar ve iş akışı belirlenebilir. Ancak bu, öğrencilerin yaratıcılığını engelleyecek biçimde olmamalıdır. (Celep, 2000: 69)

KAYNAKÇA


1.                CELEP, C. , Sınıf Yönetimi ve Disiplin Anı Yayıncılık, Ankara

Mart 2000

  2.                ÇAKMAK, M. , Sınıf Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar, Nobel Yayın Dağıtım Ankara, Mart 2001 (Prof. Dr. Leyla Küçükahmet editörlüğünde)

3.                ERDOĞAN, İ. , Sınıf Yönetimi, Sistem Yayıncılık, İstanbul 2000


1120
0
0
Yorum Yaz